Humanizam+i+renesansa+II+(istraživački+rad+učenika)

Nastavni projekat Učimo da učimo!
Istraživanje učenika prvog razreda koje je trajalo od 21. februara do 18. marta 2013. godine:
 * Rad u grupama **

= Zadatak za učenike: =

Svoje tekstove potkrepite fotografijama i linkovima prema izvorima iz kojih ste sakupljali informacije. Navedite nazive knjiga (koje su vam služile kao izvor informacija) i imena njihovih autora.
= Istraživački rad druge grupe =

Reč renesansa potiče od francuske reči //renaissance// što znači preporod ili obnova. Kulturno istorijski pojam označava veliko razdoblje pretežno italijanske umetnosti, kulture i nauke od sredine 14. do početka 16. veka.

[|Razvoj nauke] u doba humanizma i renesanse:
==== Prekid sa srednjim vekom označila je RENESANSA. Ona je jedan oo najkrupnijih pokreta u kulturi Zapadne Evrope, koji je doveo do preokreta u nauci, filozofiji, književnosti i likovnim umetnostima. Italija je zemlja u kojoj je umetnost renesanse našla svoj najviši izraz, jer je u njoj najpre došlo do razvoja gradova i gomilanja bogatstva u pojedinim građanskim porodicama, a to joj je obezbedilo nezavisnost i samostalnost, pa samim tim i slobodu da se duhovno razvija. ==== ==== Nosioci te kulture bili su HUMANISTI, koji su kulturu usmerenu prema čoveku suprotstavljali skolastičkoj nauci i teologiji. Za italijanske humaniste središte univerzuma više nije Bog već čovek, univerzalno obrazovani humanista, predstavnik ekonomski moćne i intelektualne elite. ==== ==== Nije čudo što se nauka tako brzo razvijala u italiji tokom perioda humanizma i renesanse, jer u ovoj zemlji još uvek postoje akvadukti, kupatila, daljinsko grejanje i drugi izumi koji potiču još iz drevnog Rima. ====

Preporodu nauke možda su najviše doprinosili svestrani, radoznali i hrabri duhovi poput Leonarda da Vinčija. [[image:2013-03-11_224109.jpg width="800" height="151"]]
==== Njegove smele spekulacije, eksperimenti i inovatorstvo (uključujući otkrića u oblasti anatomije, meteorologije, geologije i hidrologije, konstruktorstva i tehnike ) sigurno su doprineli napretku fizike i astronomije. ==== ==== U renesansi je naučna misao bila visoko cenjena. Bilo je mnogo naučnika kao što je [|Galileo Galilej][|Đordano Bruno], [|Nikola Kopernik], ====

====** Alhemija ** Alhemija je istraživanje transmutacije materijala kroz neshvatljive postupke. Ponekada se opisuje kao rani oblik hemije. Jedan od glavnih ciljeva alhemije bio je pronalaženje metode za stvaranje zlata od ostalih stvari. Često vereovanje među alhemičarima bilo je da postoji glavna supstanca od koje se formiraju sve ostale, kao i da ako se neka supstanca može dovesti na osnovni materijal, onda se ona može pretvoriti u drugu supstancu, npr. živa u zlato. Srednjovekovni alhemičari su radili sa dva glavna elementa, sumporom i živom. ====

====** Galileo Galilej ** je bio italijanski astronom, fizičar, matematičar i filozof, čija su istraživanja postavila temelje modernoj mehanici i fizici. Od Galilejevih naučnih otkrića valjalo bi spomenuti sledeća: izohronizam klatna, 1581; hidrostatičku vagu, 1586; principe dinamike, 1581-91; proporcionalni kompas i termometar, 1597. Konstruisao je prvi astronomski durbin-teleskop, i njime je video planine na mesecu, Mlečni put kao ogromni skup zvezda, Jupiterove satelite, Venerine mene i Sunčeve pege. ==== ====** Paracelsus ** je bio renesansni alhemičar i fizičar. Paracelzisti su dodali i treći element, so, kako bi stvorili trojstvo alhemijskih elemenata. ====

==== **Johann Gutenberg** je nemački metalac i izumitelj, poznat po tome što je prvi štampao knjige uz pomoć pomičnih slova i tako omogućio veću pristupačnost pisane reči i brži protok znanja u renesansnoj Evropi. ====

** [|Geografska otkrića] **
==== Velika geografska otkrića označavaju razdoblјe u istoriji koje je trajalo od polovine 15. do polovine 16. veka. Tokom tih sto godina evropski istraživači su posetili većinu nastanjenih krajeva sveta i otkrili da je svet mnogo prostraniji i raznolikiji no što je iko mogao i da zamisli. Vesti o njihovim otkrićima su se širila zahvalјujući novoj tehnici štampe i privlačila su pažnju široke publike. Proširivanje geografskih, ali i drugih saznanja, po svojoj širini i brzini bilo je veliko, pa se u tom pogledu ni jedan drugi vek do tada ne može meriti s tim razdoblјem. Stoga se doba velikih geografskih otkrića smatra granicom kojom se završava razdoblјe srednjeg veka, a započinje novo veliko razdoblјe lјudske prošlosti nazvano novi vek. ==== ==== [|Velika geografska] otkrića pokrenula su lavinu ekspedicija u kojima su evropski brodovi putovali oko sveta u potrazi za novim trgovačkim putevima i partnerima radi održavanja rastućeg kapitalizma u Evropi. U tom su procesu Evroplјani naišli na nove lјude i ucrtali zemlјe dotada njima nepoznate zemlјe. Među najslavnijim istraživačima tog razdoblјa bili su Kristifor Kolumbo, Vasko da Gama, Pedro Alvarez Kabral, Džon Kabot, Huan Ponse de Leon i Ferdinand Magelan. ==== ==== [|Velika geografska otkrića] imala su korene u novim tehnologijama i idejama koje su nastale u doba renesanse, a uklјučivale su napredak u kartografiji, navigaciji i brodogradnji. Novo mišlјenje da je Zemlјa okrugla, navelo je odvažnije na pomisao o plovidbi na zapad kako bi stigli na istok. Najvažniji je bio izum prve karake, a potom i karavele u Iberiji. One su bile spoj tradicionalnih evropskog i arapskog dizajna i prvi brodovi koji su mogli napustiti relativno pasivan Mediteran i zaploviti sigurno na otvoreni Atlantik. Sva ova otkrića prouzrokovala su mnoge promene u tadašnjem svetu i Evropi. Središte svetske trgovine premestilo se sa Sredozemlja na obale Atlantika, odakle su počinjali glavni morski trgovački putevi. Osim dotadašnjih trgovačkih velesila, poput Venecije i Đenove, uzdižu se nove trgovačke sile poput Španije, koju će uskoro istisnuti Engleska i Francuska. Goleme količine zlata koje su stizale iz Amerike dovode do inflacije i pada cene plemenitih metala. Sve to povećava potrebe za većom količinom zanatskih proizvoda kojima se trguje radi povećavanja profita, a to dovodi do pojave novog oblika proizvodnje, manufakture, i do pojave poduzetništva jer srednjovekovni obrti nisu mogli uskladiti proizvodnju s potrebama proširenog, svetskog tržišta. Osvojena vanevropska područja evropske države pretvarale u svoje kolonije koje su ekonomski iskorištavale. Kolonije su služile kao izvor sirovina i kao izvozno tržište. Stanovništvo osvojenih zemalja kolonijalne sile su iskorištavale do maksimuma. ==== ==== Između Amerike i Europe izmenjene su mnoge biljne i životinjske vrste, pa su iz Evrope u Ameriku preneseni konj, krava, ovca, koza i svinja, a od biljaka vinova loza i pšenica, a uz sve to i alkohol. Iz Amerike u Europu preneseni su ćuran, krompir, paradajz, kukuruz i duvan, a Evropljani su upoznali i kakaovac. Iako je trebalo dugo vremena da stanovništvo Evrope prihvati nove kulture, one su tokom vremena zauzele svoje mesto među najvažnijim prehrambenim proizvodima evropskog stanovništva. ==== ==== Velikim geografskim otkrićima uspostavljen je dodir među kontinentima, a evropska istorija postala je istorija sveta. Svojom važnošću ona predstavljaju jedan od prelomnih događaja u istoriji, pa se s pravom smatra da s velikim geografskim otkrićima prestaje razdoblje srednjeg veka, a započinje novo doba u istoriji čovečanstva, novi vek. ====

==== Renesansa je bila preporod za sve ljudske delatnosti pa i [|medicinu]. Tehnika je sve više napredovala. Započeto je štampanje knjiga i tako je medicinska misao postala svima dostupna. Leonardo da Vinči ostavio je brojne anatomske skice koje svedoče o ozbiljnom istraživanju ljudskog tela. ====

[[image:595px-Care-of-the-sick-1440-47_Santa_Maria_della_Scala.jpg width="315" height="455" align="right"]]
==== Renesansa je u nauci značila nepoštovanje starog i traženje novog. Tako se lekari renesanse ponovo vraćaju izvornom učenju Hipokrata i u njima otkrivaju sve njegove vrednosti, dok se Galenovo učenje sve više kritikuje. Ljudi slobodnijeg razmišljanja, umesto proučavanja starih knjiga sve više su neposredno proučavali prirodu, a raskidanje veze sa prošlosću, crkvenom i verskom dogmatikom i skolastikom, omogućilo je ostvarivanje dotle nezamislivih otkrića. Otkrivena je Amerika iz koje se u Evropu donese nove bolesti, ali i novi lekovi. Izmišljeno je vatreno oružje pa su rane nanete ovim oružjem postale veoma teške. To je primoralo hirurge da u svom radu usavrše i primene nove metode lečenja. ====

** Likovne umetnosti u renesansi **
==== Svet u kome je stvarao renesansni umetnik bio je mnogo složeniji od sveta njegovih prethodnika. Umetnik ne samo da je bio prijatelj humanista, filozofa i književnika, već je i sam bio univerzalno obrazovan i svestran stvaralac. Mnogi su bili istovremeno arhitekti, skulptori, slikari, naučnici i pesnici. Upućeni na prirodu, proučavali su optiku I ustanovili zakonitosti linearne i vazdušne perspektive. Značajan predmet proučavanja umjetnika bilo je i ljudsko tijelo, njegova anatomska struktura, zakoni pokreta i proporcije od kojih zavisi njegova ljepota. ====

SKULPTURA

[[image:mikelandjelo3.jpg width="360" height="421" align="left" caption="Mikelanđelova Pijeta"]]


==== Ona je takodje raskinula sa srednjovjkovnom tradicijom. Skultura se oslobadja arhitektonskog okvira. Umjetnici sada obradjuju zadnji dio isto kao i prednji. Poznati skulptori su o [|Donatelo] i [|Mikalandjelo]. ====

==== Donatelo je u svojim delima izrazio skoro sve vidove renesansne umetnosti. Prvi je posle antike izlio muški akt u prirodnoj veličini. To je njegova statua David. Iako je skulptor na reljefima je radio trodimenzionalni prostor. Oziveo je u novom duhu naturalizam rimskog portreta tipa biste, portret Nikole Uzana. ====

SLIKARSTVO ==== Slikarstvo je takodje raskinulo sa srednjovekovnom umjetnoscu. Preteča slikatstva u Italiji je Firentinac[| Djoto]. Značajan umetnički centar italijanske renesanse, pored Firence i Rima, bila je Venecija. Izloženi uticajima vizantijske umetnosti kroz ceo srednji vek u gradu u kojem su Sunčeva svijetlost i njeni odblesci na vodi stalno prisutne pojave, zahvaljujući poznavanju i usavrsavanju tehnike uljanih boja, venecijanski slikari posebno ističu bogastvo i intezitet boja i atmosferu pejzaža i prirode. Na njihovim slikama koja nije dodatak crtežu već bitan elemenat u oblikovanju i stvaranju slikarskog jedinstva. Tehnika uljanih boja je u Veneciju stigla iz Flandrije, venecijanski slikari, narocito Ticijan i iskoristili su njene prednosti i usavrsavali slikanje ovom tehnikom. Postigli su u ovoj tehnici slobodniji rad četkicom koji je postao opet najviši kod Ticijana, sredstvo izražavanja umetnikove ličnosti. Veliki slikari renesanse u Italiji pored Ticijana su jos Leonardo, Mikelandjelo i Rafaelo. ====

** Najveći umetnici renesanse **


LEONARDO da VINČI ==== Jedan od najuniverzalnijih umetnika italijanske renesanse bio je Leonardo da Vinči. Njegovi radovi iz oblasti matematike, anatomije, mehanike, fizike, balistike i teorije o umetnosti izrazavaju ogromno interesovanje i poznavanje iz oblasti ljudskog duha. Leonardo je sa duhom naučnika prilazio i slikarstvu, u kome je eksperimentisao na isti način kao i u nauci, zbog čega je neke slike ostavio nedovršenim, dok druge kao milanska Tajna vecera, propadaju zbog njegovih tehnoloških eksperimentisanja. Brojne zabeleške i crteži koje je Leonardo ostavio govore da je on bio naslednik naučne tradicije i racionalizma firentinske renesanse, ali njegove retke slike pokazuju da je tu tradiciju prevazišao novim osećanjem za formu. Na nedovršenoj slici Poklonjenje mudraca Leonardo je naslikao veliki broj figura oko središnje grupe sa Bogorodicom, ali je svakoj obezbedio značaj i vidljivost. Centralne svetle figure obrazuju trougaro, odnosno piramidu, a ona stvara dovoljno dubok prostor u kojem je, u pozadini, naslikao ruševine neke stare građevine, drveće, konje i ljude. Sve figure oko centralne grupe imaju raznovrsne pokrete i izraze i obavijene su senkama i polusenkama koje ih utapaju u prostor. To je Leonardov sfumato koji u prvi plan ističe svetlo-tamno, ali bez oštrih granica. Sfumato su meki i fini, skoro fluidni prelazi svetlo-tamnog, koji obezvrijedjuju konturu , uranjaju figuru u prostor, stvarajući njhovo novo jedinstvo. Oblici su meki i nedovršeni kao da su obavijeni izmaglicom. Do punog izražaja sfumato je došao na Leonardovim dovršenim slikama od kojih je najčuvenija Mona Liza. ====

RAFAELO SANTI

==== Drugi iz kruga velikih slikara renesanse bio je Rafaelo Santi. Portretista i slikar Bogorodice, Rafaelo je u vatikanskim lođama i stancama stvorio monumentalne fresko-kompozicije u kojima je grupisao veliki broj figura u prostoru. Na jednoj od njih[| Atinskoj školi], on je u ogromnom prostoru sa dve pozornice-jednom ispod stepenica i drugom iznad njih – naslikao mnostvo antičkih filozofa.Uravnoteženosti i preglednosti slika doprinose krupni i teški volumeni figura, čvrsti smerovi horizontala i vertikala i naglašena tačka ravnoteze glavnih figura Platona i Aristotela u kojoj se seku perspektivne linije. Ove dve figure istaknute su i svjetlošću koja dolazi iza poslednjeg luka. Ono što sliku čini monumentalnom i vrednom, pored figura je prostor konstruisan arhitekturom sa velikim lukovima, stupcima, nišama i statuama. Iako je Rafaelo sliku zamislio kao raspravu antičkih mudraca, naslikana arhitektura je renesansna arhitektura crkve Sv. Petra u Rimu. ====

MIKELANĐELO BUONAROTI ==== Veliki skulptor i slikar renesanse je i Mikelandjelo Buanaroti. Njegova statua Davida, visoka preko 5m isklesana je u jednom bloku belog kararskog mermera. Ono po čemu se ona razlikuje od Donatelovog istoimenog kipa nisu samo dimenzije i materijal nego i umetnikov odnos prema ljudskoj figuri. Nasuprot oslobođenoj energiji izraženoj krz opušteno telo Donatelove statue, kod Mikelanđelovog Davida dobija se utisak da se energija sabija a ne oslobadja. Otuda osećanje napetosti u jednom telu shvaćenom kao – tamnica duše. U krugu firentinske intelektualne elite na dvoru Medičejaca ozivela je ljubav za Platonovu filozofiju-neoplatonizam, koja je imala uticaja na Mikelandjela. Iste osobine njegovog Davida imaju statue Mojsija i robova, klesane za grobnicu pape Julija II a još više kipovi nadgrobnih spomenika Lorenca i Đulijana Medičija. ====

ĐOTO ==== Preteča renesanse u Italiji je firentinac Djoto. Njegove slike znače radikalan raskid sa vizantijskom umjetnosti. On se oslobodio na svojim freskana velikih povrsina zlata umjesto kojih koristi prirodne boje tona. U kompoziciji svojih slika, koje je zamislio u prostoru koristi i skore elemente pejsaza. ====

TICIJAN ==== Svojim dugim životom Ticijan je ispunio ceo 15. vek venecijanskog slikarstva. Dela nastala do sredine veka pripadaju umetnosti renesanse, kao Flore, Zemaljska i nebeska ljubav, Zaspala Venera i druge. Na njima su oblici čvrsti boja zatvorena unutar određenih površina, linija duga i neprekinuta. Na tim slikama izrazio je čulno doživljenu žensku lepotu i draperiju, na njima on je slikar materijalnosti sveta. Na slikama stvorenim u drugoj polovini veka dijagonalno kretanje oblika i svetlosti dozvoljava nam da figure i prostor samo naslutimo, ali ne i da ih vidimo u njihovoj telesnoj prisutnosti. Dok su naslikani oblici nejasni, pigment boja je materijalizovan kroz guste i neravnomerne slojeve, nanete pokretom ruke, koji se vidi na površini slike. ====

SANDRO BOTIČELI ==== bio je italijanski slikar firentinske škole ranog renesansnog slikarstva. Pod uticajem prethodnika, slikao je teme iz grčke mitologije i alegorijske slike u duhu humanizma. Nјegova pozna dela predstavlјaju povratak na ekspresivo-emotivne religijske motive kasne Gotike. Među njegova najpoznatija dela spadaju slike sa motivima iz antičke umetnosti, Rađanje Venere i Primavera. ====

** Lirika u doba renesanse **
==== Već u 13. veku počinje italijanska renesansa i počinje se koristiti italijanski jezik u književnsoti. Najznačajnije promene u poeziji su se počele dešavati i pre nastupanja renesanse, u doba humanizma. Cilj pesničkog renesansnog pokreta bio je oponašanje antičkih pesnika, uspostava njihovih estetičkih ideala, lepote, savršenstva umetnosti. Nije se smatralo pogrešnim imitirati najveće pesnike, nego je uspešna imitacija modela i njegova preobrazba u nešto drugo smatrana delom velikih umetnika. Tako su svi renesansni pisci svoju inspiraciju crpili ili iz klasičnih dela ili iz folklora. Od humanizma se renesansa razlikuje po jeziku; dok su se humanisti izražavali na latinskom jeziku, renesansni književnici to rade na narodnim. Žarište renesanse bila je Italija i to zato što su na njenoj teritoriji ostali brojni tragovi antičke tradicije. Uz to, talijanski jezik je najbliži latinskom. Renesansa je zahvatila sva područja s ostatcima antičkog sveta i jezicima koji vuku svoj koren iz latinskog. Nakon početka štampanja knjiga, veliki broj dela se počeo javljati i na maternjem jeziku pisaca, a ne samo na klasičnim jezicma. Ipak su dela stare Grčke i Rima, štampana na latinskom i grčkom, predstavljala najznačajnija dela ovog perioda. Karakteristično je i uvođenje sekularnih stavova u književnost, iako je hrišćanstvo ipak bila glavna inspiracija piscima ovog perioda. Došlo je i do značajnog broja prevoda sa klasičnih jezika na italijanski, koja nisu samo prevođena, nego su pri tome i modifikovana. U ovom periodu su se često pisale kratke uokvirene priče čiji je uspeh podržan mogućnošću njihovog javnog čitanja. Tako da se dešavalo da pismeni ljudi iz perioda čitaju dela i priče nepismenima na raznim, često porodičnim, okupljanjima. Tematika ovih priča je bila raznovrsna, od sofisticirane do vulgarne. U lirskoj poeziji renesanse javljaju se i novi pesnički oblici: sonet, kancona, stramboto, sestina, stanca, triolet, madrigal (Dante, Pretrarka, Mikelanđelo). Pridružimo li tome i kasnije upoznavanje evropskih pesnika s poezijom Bliskog i Dalekog istoka i preuzimanje nekih formi iz arapske (gazela, rubija), jevrejske (psalmi), indijske i kineske lirike, pomenuli smo najpoznatije lirske vrste u dvehiljadegodišnjem razvitku evropske lirike. Prema temama i vrstama osećanja, lirika se delila (i još uvek se u školskoj praksi deli) na: ljubavnu, rodoljubivu, pobožnu, satiričnu, elegičnu, opisnu, idiličnu, šaljivu, poučnu, kojoj se dodaju vrste narodne poezije; pesme o radu, svadbene, uspavanke, obredne, tužbalice, i sve navedene iz istorijske tradicije. ==== ==== Među najznačajniim autorima u renesansi bio je Francesco Petrarka. Iako je pisao na latinskom, i to većinom epove, danas se najviše pamti po svojoj zbirci lirskih pesama Kanconijer pisanoj na italijanskom. Pisao je sonete, i pri prevodima njegovih dela došlo je do ustaljivanja soneta kao forme i u ostalim jezicima i književnostima sveta. Sa Petrarkom je ušla u modu pesma o platonskoj ljubavi. Mnogi pesnici su imitirali njegov stil, teme i motive i ta pojava u književnosti naziva se [|petrarkizam] U Engleskoj, veliki broj pesama i soneta napisao je Šekspir, mada ga svi znaju po čuvenim dramama koje je napisao. ====



===** Glavni predstavnici renesansnog pesništva su: ** Dante Aligijeri, Frančesko Petrarka, Đovani Bokačo. Osim što je pisao drame i Šekspir je pisao i poeziju. U jadranskom primorju, u Hrvatskoj, bilo je pesnika koji su oponašali Petrarku (Džore Držić, Šiško Menčetić). ===